Khi mới bắt đầu học Phật theo truyền thống Theravāda, phần lớn mọi người khi nghe nói về “Tam Tạng Kinh Điển” thường cảm thấy e ngại vì sự đồ sộ và phức tạp. Dường như bộ kinh này chỉ phù hợp với giới xuất gia hay các học giả chuyên trách. Thực ra, nếu nhìn đúng cách, Tam Tạng không hề xa lạ. Nó chính là bản đồ dẫn đường cho lộ trình thanh lọc thân tâm, giúp cho tiến trình tu học luôn đi đúng trọng tâm.
1. Tam Tạng là gì?
Tam Tạng (Tipiṭaka) theo nghĩa đen là “ba cái giỏ”, ám chỉ ba phân loại chính để lưu truyền và tổ chức lời dạy của Bậc Toàn Giác.
Ba Tạng đó là:
Tạng Luật (Vinaya Piṭaka)
Sutta Piṭaka – Tạng Kinh
Bộ Tạng Vi Diệu Pháp (Abhidhamma Piṭaka)
Hệ thống Theravāda đã bảo tồn vẹn nguyên Tam Tạng bằng tiếng Pāḷi cổ, đây được coi là kho tàng giáo lý cổ kinh, đồng nhất và mang giá trị nguyên gốc nhất hiện nay.
Tìm hiểu Tạng Luật – Khung sườn của kỷ luật tâm linh
Tạng Luật chủ yếu dành cho chư Tăng Ni, nhưng người tại gia hiểu Luật sẽ tu rất vững.
Bản chất của Luật không phải để kiểm soát, mà để:
Giữ đời sống thanh tịnh
Giảm xung đột, rối ren
Tạo môi trường thuận lợi cho Định và Tuệ sinh khởi
Tóm lại một cách súc tích:
Luật = khung an toàn cho thân và lời nói
Đối với người sơ cơ, điều quan trọng là thấu hiểu tinh thần:
Nhân – duyên – quả trong hành vi
Biết rõ các ranh giới đạo đức
Phát triển tính kỷ luật và ý thức cá nhân
Sutta Piṭaka: Nguồn cảm hứng tâm linh
Đối với đa số Phật tử, Tạng Kinh chính là phần giáo lý thân thuộc nhất.
Bộ tạng này tổng hợp:
Những bài giảng đạo của Đức Thế Tôn
Các cuộc đàm luận giữa Ngài với các vị đệ tử, giới quyền quý, thường dân và các đạo sư khác
Lời dạy trực diện về bản chất của đau khổ và lộ trình đoạn tận khổ đau
Hệ thống Tạng Kinh gồm 5 bộ Nikāya chủ đạo, với đặc điểm:
Sắp xếp theo độ dài của các bài kinh: trường, trung và tiểu
Chứa đựng những hướng dẫn hành trì thực tế như Pháp Cú hay Tứ Niệm Xứ
Nhiều bản kinh tập trung tháo gỡ các vấn đề thiết thực của con người
Tóm lại:
Tạng Kinh chính là lộ trình tu tập được dẫn dắt bằng thuyết giảng và các câu chuyện sinh động
Người bắt đầu tu học sẽ thấy Tạng Kinh là điểm xuất phát lý tưởng nhất.
Abhidhamma Piṭaka – Hệ thống hóa quy luật tâm linh
Vi Diệu Pháp (Abhidhamma) là phần trừu tượng và khó nhất, nhưng cũng sâu nhất.
Nếu ví:
Tạng Kinh là “Phật dạy gì”
Thì Vi Diệu Pháp là “Pháp vận hành như thế nào”
Vi Diệu Pháp phân tích rất chi tiết:
Định nghĩa và đặc tính của tâm
Các thành phần tâm lý hiện diện trong từng khoảnh khắc tâm
Vì sao có tham – sân – si?
Nghiệp được tạo và trổ quả ra sao?
Với người mới:
Chưa cần thiết phải nghiên cứu Abhidhamma ngay lập tức
Dẫu vậy, nhận thức được giá trị của nó sẽ giúp hành giả tránh được những hiểu biết lệch lạc hoặc cảm tính về giáo pháp
5. Tam Tạng gắn với Tam Học như thế nào?
Một cách rất dễ nhớ:
Luật Tạng là nền tảng của Giới học
Sutta Piṭaka hướng đến Định (Samādhi)
Abhidhamma Piṭaka phát triển Tuệ (Paññā)
Mỗi tạng đều có vai trò riêng nhưng luôn song hành cùng nhau:
Nhờ giữ Giới sạch trong mà Định lực được củng cố
Có Định → Tuệ mới sinh
Nhờ có Tuệ mà hành giả hiểu được giá trị của Giới và giữ gìn một cách tự nhiên
Gợi ý cách học Tam Tạng cho người mới bắt đầu
Hướng đi đơn giản cho bạn:
Đừng cố “học hết”
Hãy học theo thứ tự:
Nắm vững các nguyên tắc đạo đức căn bản
Ứng dụng các bài Kinh để quán chiếu thực tế cuộc sống
Khi căn tính và sự hiểu biết đã chín muồi, hãy nghiên cứu Abhidhamma để phát triển tuệ more info giác
Mục đích cuối cùng của việc học Tam Tạng không phải là sự phô trương học thuật, mà là:
cải thiện hành vi, lời nói và suy nghĩ trong cuộc sống thực tế